HERALD OF FREE ENTERPRISE — 6 MAART 1987

Een ramp die ook in Brugge en Zeebrugge diepe sporen naliet

Op 30 april 1987 werden de redders en hulpverleners van de scheepsramp met de Herald of Free Enterprise tijdens een officiële receptie ontvangen. Het was een moment van erkenning voor iedereen die zich na de ramp had ingezet om anderen te helpen.

Bron: Stadsarchief Brugge, ‘Receptie voor redders en hulpverleners van de scheepsramp met de Herald of Free Enterprise’, 30 april 1987, inventarisnummer 2300115_19_14118, Erfgoed Brugge.

Op 6 maart 1987 voltrok zich voor de kust van Zeebrugge een van de grootste scheepsrampen uit onze moderne geschiedenis. De kentering van de Herald of Free Enterprise kostte aan 193 mensen het leven. Bijna veertig jaar later staat deze tragedie nog steeds in het geheugen gegrift van de slachtoffers, overlevenden én de vele hulpverleners die die nacht in actie kwamen.

Aan de hand van persoonlijke getuigenissen blikken we terug op de uren en dagen na de ramp: een periode gekenmerkt door onvoorstelbaar menselijk leed, maar ook door een indrukwekkende golf van solidariteit en vrijwillige inzet.

De Eerste Uren: Triage en een Geïmproviseerd Mortuarium

Toen het schip kort na het uitvaren vol liep met water en kantelde, kwam de hulpverlening in alle hevigheid op gang. Roland Van Wulpen, destijds Gewesthoofd van de Rode Kruis Hulpdienst in de regio, werd al snel opgeroepen en liet de verschillende afdelingen opkomen.

"Eerst hebben we een triagepost opgesteld op een ponton in de haven, waar de geredden werden aangebracht en verder vervoerd naar ziekenhuizen en opvangcentra. Toen enkel nog overledenen werden aangebracht, vanaf middernacht, kreeg ik de opdracht om in de sportzaal van Zeebrugge een geïmproviseerd mortuarium op te richten." — Roland Van Wulpen

Omdat hij als zoon van een begrafenisondernemer de nodige ervaring had, kreeg Roland de leiding over deze zware taak. Samen met jonge vrijwilligers baarde hij in het weekend de eerste 95 overledenen op. Roland herinnert zich een aangrijpende ontmoeting met een Engelse man die zijn hele familie — moeder, echtgenote, dochter en kleinkind — was verloren. De man was als enige gered omdat hij net op het moment van de ramp naar de bar was gegaan om drankjes te halen.

Ook na het lichten van het schip hielpen de vrijwilligers op de Marinebasis mee aan de identificatie van nog eens honderd overledenen, samen met de Rijkswacht, Politie en de gespecialiseerde firma Kenyon uit Londen.

Veiligheid, Begeleiding en Chaos op de Toegangswegen

De druk op de lokale overheidsdiensten was immens. Jørgen De Vlam vertelt hoe zijn vader, politieman in Zeebrugge, na een paar dagen verlof meteen werd opgetrommeld door een motard voor dringende interventies op de toegangswegen. Wanneer de Britse premier Margaret Thatcher de rampplaats bezocht, werd hij gevraagd haar te begeleiden vanwege zijn goede kennis van het Engels.

In de buurt van de haven was de beklemmende sfeer voelbaar. Berlinda Keukelinck, die vlak bij de haven woonde, herinnert zich het aanhoudende geluid van af- en aanvliegende helikopters gedurende de hele nacht. Iwan Vandewalle zag om drie uur 's nachts de beelden van mensen met dekens over hun schouders op de marinebasis. Zelf kreeg hij die nacht als medewerker bij Sport Vlaanderen (het toenmalige Bloso) een oproep met de vraag of er kamers beschikbaar waren voor honderd slachtoffers. Die slachtoffers kwamen nooit aan: ze waren omgekomen.

Solidariteit in Brugge: Het Novotel als Veilige Haven

De gevolgen van de ramp beperkten zich niet tot Zeebrugge; ook in Brugge kwam een grootschalige hulpverlening op gang. In het Novotel in Sint-Michiels werden overlevenden opgevangen en bijgestaan door een team van psychologen en hulpverleners, waaronder privéambulancier U. De Bondt.

Omdat communicatie destijds nog verliep via walkietalkies en de lokale radio, verspreidde de vraag om hulp zich snel. Er ontstond een hartverwarmende golf van spontane burgersolidariteit:

• Schoenen voor slachtoffers: Aangezien veel mensen tijdens hun vlucht uit het schip hun schoenen waren kwijtgeraakt, schonk een lokale schoenhandelaar honderden schoendozen, die opgestapeld werden in de hal van het hotel.

• Gratis opvang: Het hotel stelde eten en drinken volledig gratis ter beschikking van zowel slachtoffers als hulpverleners.

De Onzichtbare Littekens

Naast lichamelijke verwondingen droegen veel overlevenden zware psychologische littekens mee. In het pikdonkere binnenste van het schip moesten mensen op puur instinct overleven, zoekend naar een uitweg langs trapleuningen. Het schuldgevoel ("Waarom heb ik het overleefd en mijn familie niet?") en de herinnering aan de chaos wogen achteraf zwaar op de betrokkenen.

De opvang werd bovendien bemoeilijkt door verwarring bij de registratie. Doordat bij gehuwde vrouwen vaak de naam van hun echtgenoot werd genoteerd in plaats van hun meisjesnaam, duurde het lang voordat er een correct overzicht van de slachtoffers was.

Hands-on Inzet op Alle Fronten

Ieder droeg op zijn of haar manier steentje bij tijdens de crisis:

zoals Frank Vanhoute opmerkt, gold die nacht en de dagen daarna voor iedereen in Brugge en Zeebrugge maar één devies: ‘Alle hens aan dek’.

Een Blijvende Herinnering

De psychologische nazorg stond in 1987 nog in de kinderschoenen vergeleken met vandaag, waardoor velen de gebeurtenissen nog lang bij zich hebben gedragen. Op 30 april 1987 vond een officiële receptie plaats om de inzet van alle hulpverleners en vrijwilligers te erkennen.

De getuigenissen tonen aan dat een ramp zich niet beperkt tot het fysieke wrak op zee. De tragedie van de Herald of Free Enterprise is een verhaal van diepe rouw, maar ook van een gemeenschap in en rond Brugge die op het moeilijkste moment klaarstond voor de medemens. Hun inzet en de herinnering aan de slachtoffers verdienen het om bewaard te blijven.